Leeftijdsgebonden maculaire degeneratie (LMD)

Leeftijdsgebonden maculaire degeneratie (LMD) of maculadegeneratie is een oogziekte die optreedt bij het ouder worden. 30 procent van de mensen boven de 75 jaar heeft last van maculadegeneratie. De centrale gezichtsscherpte wordt bij deze aandoening aangetast. Die gezichtsscherpte is nodig om voorwerpen scherp te zien, om te kunnen lezen en om kleuren te zien. De ziekte tast de macula (gele vlek) van het oog aan. Die vlek zit in het centrum van het netvlies, achteraan in het oog. Soms verloopt LMD traag en ongemerkt, andere keren wordt de gezichtsscherpte in slechts enkele weken of maanden aangetast. De aandoening is de hoofdoorzaak van gezichtsverlies bij westerse mensen, vooral vrouwen, boven de 60 jaar. Men onderscheidt twee vormen van LMD: de droge vorm en de vochtige vorm.

De symptomen van maculaire degeneratie zijn afhankelijk van welke vorm de patiënt heeft.

Droge maculadegeneratie

Bij droge maculadegeneratie breken de lichtgevoelige cellen in de macula geleidelijk af. Langzaam ontstaat er zo een vermindering van het centrale zicht. Dit proces kan vaak jaren duren. Aanvankelijk is het zicht licht gestoord. De patiënt ervaart dan meer licht dan nodig is om te lezen. Daarna worden gezichten steeds moeilijker te zien en ontstaan er leesproblemen. 85 procent van de LMD-patiënten heeft last van droge maculadegeneratie.

Vochtige maculadegeneratie

Vochtige maculadegeneratie is vaak het vervolg op droge maculadegeneratie. Het ontstaat wanneer er abnormale bloedvaten groeien onder de macula. Deze bloedvaten zijn fragiel en lekken bloed en vocht. Het gevolg is dat de macula gaat opzwellen, beschadigd raakt en uiteindelijk littekens krijgt. Bij vochtige maculadegeneratie gaat het zicht snel achteruit. Wanneer een oog is aangetast door de vochtige vorm van LMD, is de kans groot dat het andere oog dit ook krijgt. Een vroeg teken van maculadegeneratie is golven zien in plaats van rechte lijnen. Als je deze golven ziet, neem dan zo snel mogelijk contact op met de dienst Oogziekten.

LMD wordt vaak vermoed als de patiënt ouder is dan 60 jaar en recentelijk veranderingen in de gezichtsscherpte heeft opgemerkt. Om de ziekte op te sporen gebruikt de oogarts druppels om de pupil te verwijden. Op deze manier kan het achterste deel van het oog beter worden onderzocht. Als bij een oogspiegeling LMD wordt gezien, zal de oogarts vaak een fluorescentie-angiografie afspreken. Bij dit onderzoek wordt een kleurstof in de arm ingespoten. Deze kleurstof bereikt snel de bloedvaatjes in het oog. Dan worden foto’s genomen waarmee de vochtige maculadegeneratie kan worden opgespoord. Vaak wordt ook een OCT-onderzoek (optical coherence tomografie) verricht. Hiermee kan de dikte van de macula opgemeten en de aanwezigheid van vocht binnen de macula bevestigd worden.

Zelftest: het Amsler-rooster

Bij maculadegeneratie laat je je ogen één keer per jaar door de oogarts testen. Omdat de maculadegeneratie erger kan worden, doe je daarnaast elke week zelf een test met het Amsler-rooster. Verandert het rooster in golvende lijnen? Of worden de golven groter? Neem dan zo snel mogelijk contact op met de oogarts.

Stabiliseren (en voorkomen)

Onderzoek heeft aangetoond dat er voor rokers een duidelijk verhoogd risico is op maculadegeneratie. Ook zwaarlijvigheid speelt een rol en kan het ziekteproces versnellen van een vroege LMD naar een gevorderde LMD. Het risico op maculadegeneratie kan verminderd worden door regelmatig groene bladgroenten en vis te eten. Ook een gezonde bloeddruk en voldoende lichaamsbeweging verminderen de kans op de aandoening.

Behandeling droge maculadegeneratie

Droge maculadegeneratie kan vertraagd worden door de regelmatige inname van specifieke voedingssupplementen voor het oog (anti-oxydantia) en zink. Deze supplementen worden vooral aangeraden bij mensen met middelmatige aantasting of gevorderde aantasting in een of beide ogen. Het doel is om de evolutie naar gevorderde aantasting te vertragen. De supplementen voorkomen echter niet de evolutie van vroege naar middelmatige aantasting.

Behandeling vochtige maculadegeneratie

Vochtige maculadegeneratie kan niet definitief worden genezen. De aandoening kan behandeld worden met laser, fotodynamische therapie en injecties, maar kan alsnog verder evolueren.

• Laser: lasercoagulatie vernietigt aangroeiende slechte bloedvaatjes. Slechts een klein percentage van de patiënten, alleen degenen met bloedvaatjes buiten het centrum van de macula, kan hiermee geholpen worden. De kans is groot dat LMD terugkeert.
• Fotodynamische therapie: de arm wordt geïnjecteerd met Visudyne. Die stof bereikt de slechte bloedvaatjes in de macula. Dan wordt de macula 80 seconden lang beschenen met een zacht laserlicht. Het licht activeert de medicatie en de slechte bloedvaatjes worden gedicht. Hiermee wordt het zichtsverlies tijdelijk verminderd; het kan het proces niet stoppen of het zicht niet verbeteren. Herbehandeling is vaak nodig.
• Injecties in het oog (anti-VEGF-therapie): deze medicatie blokkeert de verdere groei van abnormale bloedvaatjes. Herhaalde injecties zijn nodig, vaak zeswekelijks in de beginfase. De behandeling vertraagt duidelijk het zichtsverlies en kan ook het zicht verbeteren.

Hulpmiddelen

Lezen, tv-kijken of een kruiswoordpuzzel invullen: met maculadegeneratie kan je dit nog altijd blijven doen. Het normale gebruik van de ogen levert op zich geen verdere beschadiging op. Je kan eventueel zogenaamde low-vision hulpmiddelen gebruiken, zoals een prismabril, telescoop, tv-, beeldscherm- of leesloep. Deze middelen helpen het overblijvende deel van je gezichtsscherpte maximaal te benutten.

LMD wordt behandeld door de dienst Oogziekten.