Wat is het?
‘Hoofd-halstumoren’ is een verzamelnaam voor kankers die zich vormen in de bovenste luchtwegen en de grote speekselklieren. Tot deze groep behoren onder andere de kankers ter hoogte van de mondholte, de keelholte (orofarynx), het strottenhoofd (de larynx), de neus en sinussen en de grote speekselklieren. Hoofd- en halskankers maken ongeveer 4 procent uit van alle nieuwe kankerdiagnoses in België en komen vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Hoofd-halskankers vormen de vierde meest frequente tumor en vijfde doodsoorzaak bij mannen en de negende meest voorkomende tumor bij vrouwen.
De dienst Neus-, Keel- en Oorziekten van het AZ Sint-Jan Brugge AV is een pionier in Vlaanderen door het inzetten van robottechnologie bij de behandeling van bepaalde hoofd-halskankers.
Oorzaken
Voor kankers in de mond- en keelholte en ter hoogte van het strottenhoofd zijn de belangrijkste risicofactoren tabak- en alcoholgebruik. Ook is een verband aangetoond tussen keelkanker en besmetting met bepaalde types van het humaan papillomavirus (HPV).
Voor kanker ter hoogte van de sinussen (neusbijholten) is een van de belangrijkste risicofactoren de blootstelling aan houtstof (houtbewerkers). Daarnaast kunnen onder andere ook erfelijke factoren een rol spelen.
Symptomen
Volgende klachten kunnen wijzen op een hoofd-halskanker in de mond- of keelholte:
- Aanhoudende keelpijn, eventueel met uitstraling naar een van beide oren
- Aanhoudende/toenemende heesheid
- Aanhoudende/toenemende slikproblemen en/of kropgevoel in de keel
- Blijvende/toenemende zwelling in de hals
- Toenemende (eenzijdige) neusverstopping en neusbloedingen
- Toenemende, niet genezende zweer of wonde in de mond of de keel
- Verminderde beweeglijkheid/pijn ter hoogte van de tong
Deze klachten komen niet alleen voor bij hoofd-halskankers, maar de aanwezigheid van een van bovenstaande klachten maakt een grondig onderzoek noodzakelijk.
Onderzoeken
In eerste instantie wordt een grondig onderzoek uitgevoerd van de mond- en keelholte, de neus en de hals. Hierbij wordt gekeken, maar ook gevoeld of er zwellingen en/of verhardingen aanwezig zijn. Daarnaast worden ook het strottenhoofd (de larynx) en het slokdarmhoofd (de hypofarynx) grondig geïnspecteerd met behulp van een flexibele camera die via de neus wordt ingebracht (laryngoscopie).
Wanneer een diagnose van hoofd-halskanker wordt vermoed, worden bijkomende onderzoeken uitgevoerd:
- Beeldvorming van de tumor (CT-scan en/of MRI-scan en/of PET-CT-scan) om de uitgebreidheid van de tumor en eventuele klieraantasting te kunnen beoordelen.
- Biopsiename: de diagnose kan bevestigd worden door een weefselstukje (biopsie) van de tumor of door een punctie. De biopsiename kan plaatsvinden onder plaatselijke of algemene verdoving, afhankelijk van waar de tumor zich bevindt.
- Stagingonderzoeken: onderzoek van de longen, lever en/of maag op mogelijke uitzaaiingen (metastasen).
Op basis van de resultaten van bovenstaande onderzoeken wordt de uitgebreidheid van de kanker beoordeeld. Dit bepaalt ook de behandeling.
Behandelingen
De behandeling is afhankelijk van de locatie en de uitgebreidheid van de tumor, de eventuele aanwezigheid van uitzaaiingen en de algemene toestand van de patiënt. De beslissing over de beste behandeling van een hoofd-halskanker wordt steeds genomen na multidisciplinair overleg. Hiervoor is in 2005 het Brugs Oncologisch Hoofd-hals Centrum opgericht. Een hecht samenwerkend team van artsen uit diverse specialismen (Neus-, Keel- en Oorziekten, Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie, Radiotherapie, Medische Oncologie, Radiologie, Pathologische Anatomie, Anesthesie), maatschappelijk werkers, logopedisten, diëtisten en verpleegkundigen, staat, in nauw overleg met de huisarts, in voor de diagnostiek, behandeling, begeleiding en opvolging van patiënten met hoofd-halskanker.
Voor een aantal tumoren is bestraling (radiotherapie) de eerste aangewezen behandeling, eventueel in combinatie met chemotherapie. Voor andere tumoren is een operatie aangewezen, al dan niet gevolgd door bestraling. Bepaalde tumoren in de keelholte (farynx) en het strottenhoofd (larynx) kunnen weggenomen worden met behulp van de robot. De dienst Neus-, Keel- en Oorziekten van campus Sint-Jan behaalde de Vlaamse primeur voor het gebruik van robottechnologie bij de behandeling van geselecteerde hoofd-halskankers. Na elke behandeling voor hoofd-halskanker is een jarenlange regelmatige opvolging aangewezen.
Transorale robotchirurgie
Het Da Vinci robotsysteem wordt reeds enkele jaren intensief gebruikt in het AZ Sint-Jan Brugge AV. De grote voordelen zijn de uitstekende 3D-visualisatie en haarfijne dissectie in moeilijk bereikbare plaatsen van het lichaam, en dit meestal via een minimale insnede. De robot wordt dan ook ingezet bij moeilijk bereikbare tumoren van farynx en larynx. De genezing van de patiënt verloopt zo vlotter, met de best mogelijke cosmetische resultaten.
Transorale robotchirurgie
Heelkunde maakt integraal deel uit van de multimodaliteitsbehandeling van farynx- en larynxtumoren. In geselecteerde gevallen geeft deze chirurgie een mooie kans op genezing, maar conventionele procedures vereisen soms grote halsinsnedes met het splitsen van de kaak en/of halsspieren. Daartegenover hebben minimaal invasieve transorale procedures aangetoond dat ze op lange termijn slik- en articulatiefuncties verbeteren, met minder infectiegevaar en een snellere herstelperiode. Het Da Vinci robotsysteem heeft, door zijn superieur 3D-zicht en zijn speciaal ontwikkelde ‘endowrist’-instrumenten, alle tools om in deze nauwe werkruimte tot zeer gecompliceerde en bloedloze bewegingen over te gaan. Ook is de chirurg fysiek verwijderd van de operatie, wat ruimte laat voor een tweede chirurg met dus extra handen en bijkomende expertise. In het AZ Sint-Jan Brugge AV worden met de robot zowel goed- als kwaadaardige tumoren van de tongbasis, tonsil, epiglottis en larynx en sinus piriformisgezwellen aangepakt.
Behandelende diensten
Hoofd-halskanker wordt behandeld door de dienst Neus-, Keel- en Oorziekten.