Hoofdpijn

Hoofdpijn is een frequente en vaak invaliderende neurologische klacht met een belangrijke en vaak onderschatte weerslag op het sociale en professionele leven. De mogelijke oorzaken zijn talrijk; zelden is hoofdpijn een symptoom van een ernstige neurologische aandoening. De soms complexe diagnostiek en behandeling ervan gebeuren dan ook best op een gespecialiseerde hoofdpijnraadpleging.

Hoofdpijn wordt ingedeeld volgens de classificatie van de ‘International Headache Society’ (IHS).

In de eerste plaats een onderscheid gemaakt tussen ‘primaire hoofdpijn’ en ‘secundaire hoofdpijn’. Een secundaire hoofdpijn wordt veroorzaakt door een onderliggende aandoening (bv. een hersenvliesontsteking, een hersenbloeding, een hersentumor … ), die best zo snel mogelijk ontdekt en behandeld wordt. Hierbij vindt de neuroloog meestal alarmsignalen of afwijkingen bij het klinisch neurologisch onderzoek en worden doorgaans bijkomende onderzoeken gepland (bv. beeldvorming met CT of NMR van de hersenen, bloedname, EEG, lumbale punctie). Bij een ‘primaire hoofdpijn’ zijn deze onderzoeken normaal.

De IHS onderscheidt 4 types van primaire hoofdpijn:

• Migraine
• Tension type headache
• Trigeminale autonome cefalalgieën (waaronder bv. cluster hoofdpijn valt)
• Andere primaire hoofdpijnen

Daarnaast zijn er pijnsyndromen ter hoogte van het gelaat (bv. trigeminus neuralgie) en enkele minder frequente hoofdpijnvormen.

Voor de diagnose en beoordeling van het effect van de behandeling is het bijhouden van een hoofdpijnkalender nuttig.

Wanneer je voor de eerste keer naar onze hoofdpijnraadpleging komt, vragen we je ook een vragenlijst in te vullen. Je vindt deze verder op de site: .https://www.azsintjan.be/diensten/neurologie/campus-sint-jan/documentatie

We nemen ook deel aan klinische studies met nieuwe behandelingen voor hoofdpijn. Meer info vind je verder op deze site: https://www.azsintjan.be/diensten/neurologie/campus-sint-jan/klinische-studies-en-wetenschappelijke-activiteiten

Migraine kan zowel bij vrouwen als mannen en op elke leeftijd voorkomen, maar treft het vaakst vrouwen rond de leeftijd van 40 jaar.

Bij vrouwen is er vaak ook een hormonale beïnvloeding waardoor de hoofdpijnaanvallen vaker rond de menstruatie voorkomen, minder frequent of hevig verlopen tijdens de zwangerschap en vaak verdwijnen na de menopauze.

De diagnose van migraine wordt gesteld op basis van de beschrijving van de hoofdpijnaanvallen (zie criteria van de IHS):

1. Een typische migraine aanval duurt 4 tot 72 uur indien niet of onvoldoende behandeld met pijnstilling
2. De hoofdpijn heeft minstens 2 van de volgende 4 kenmerken:
   1. Pijn gelokaliseerd aan 1 zijde
   2. Kloppende/bonzende pijn
   3. Matig tot ernstige intensiteit van pijn
   4. Neemt toe bij dagelijkse fysieke activiteit
3. Tijdens de hoofdpijn is er meestal ook sprake van misselijkheid en/of braken of last van licht en geluid

Sommige mensen ervaren ook een ‘aura’ voorafgaand aan de hoofdpijn.

Naast de klassieke episodische migraine onderscheiden we een chronische migraine, waarbij de hoofdpijn sinds minstens 3 maanden gedurende minstens 15 dagen  per maand optreedt en gedurende minstens 8 dagen migraineuze kenmerken vertoont. Deze vorm komt voor bij ongeveer 8 % van de patiënten met migraine. Vooral het overmatig gebruik van pijnstillers (meer dan 10 dagen per maand) is een belangrijke risicofactor.

We onderscheiden een aanvalsbehandeling en preventieve of onderhoudsbehandeling.

In eerste instantie worden aanvallen van migraine behandeld met pijnstillers. Meestal worden NSAIDs (zoals Ibuprofen, Naproxen of Diclofenac) gebruikt. Als dit onvoldoende helpt, kunnen triptanen worden gebruikt. Dit zijn specifieke pijnstillers voor migraine.

Als je te frequent migraine hebt en te veel pijnstillers nodig hebt, kan beslist worden om een onderhoudsbehandeling te starten. Dit is een behandeling die dagelijks moet worden ingenomen met als doel het aantal hoofdpijndagen en de ernst van de aanvallen te verminderen. Hierdoor is er minder nood aan het gebruik van pijnstillers en zien we ook terug een beter effect van de pijnstillers.

Als onderhoudsbehandeling kunnen verschillende soorten medicatie worden geprobeerd. Dit wordt besproken tijdens de consultatie. Bij chronische migraine is er naast behandeling met inname van pillen ook de mogelijkheid tot behandeling met Botox.

Bij zeer hevige en langdurige aanvallen of een chronische migraine met overmatig gebruik van pijnstillers of triptanen is soms een opname nodig voor behandeling via een infuus om de hoofdpijn onder controle te krijgen. Ook dit wordt tijdens de consultatie uitgebreid besproken.

Trigeminale autonome cefalalgieën zijn een groep van zeldzamere hoofdpijnsyndromen die gekenmerkt worden door aanvallen van hevige hoofdpijn aan 1 zijde samen met zogenaamde ‘autonome verschijnselen’ (bv. een tranend oog of een lopende neus). Deze autonome verschijnselen komen aan dezelfde kant voor als de hoofdpijn.

Afhankelijk van de duur en het aantal van de aanvallen onderscheiden we verschillende types trigeminale autonome cefalalgieën.

De meest gekende en meest voorkomende vorm is clusterhoofdpijn. Dit is een zeer invaliderende hoofdpijn die meer bij mannen dan bij vrouwen voorkomt.

Het gaat om frequente (tot soms meer dan 8 per dag) vaak nachtelijke aanvallen van een zeer hevige hoofdpijn die rond het oog gelokaliseerd is. Onbehandeld duurt een aanval van 15 tot 180 min. Dit gaat typisch gepaard met autonome symptomen en een gevoel van rusteloosheid of agitatie. De hoofdpijn kan zo hevig zijn dat deze ook de bijnaam ‘suicide headache’ krijgt.

Ook hierbij is er een episodische en chronische vorm.

De aanvallen reageren zeer goed op zuurstof (via een zuurstofmasker) of op een subcutane inspuiting met Imitrex.

Bij zeer frequente aanvallen kan ook hierbij een onderhoudsbehandeling worden gestart. Dit wordt tijdens de consultatie besproken.

Tension type headache of spanningshoofdpijn is de meest voorkomende vorm van primaire hoofdpijn.

De diagnose van spanningshoofdpijn wordt net zoals migraine gesteld op basis van de beschrijving van de hoofdpijnaanval (zie criteria van de IHS):

1. Spanningshoofdpijn kan 30 minuten tot 7 dagen aanhouden indien niet of onvoldoende behandeld met pijnstilling
2. De hoofdpijn heeft minstens 2 van de volgende 4 kenmerken:
   • Pijn aan beide zijden
   • Drukkende pijn (niet bonzend)
   • Milde tot matige intensiteit van pijn
   • Neemt niet toe bij dagelijkse fysieke activiteit
3. Tijdens de hoofdpijn is geen misselijkheid. Soms is er beperkt wat last van licht of geluid

We onderscheiden ook een episodische en chronische vorm

Aanvallen van spanningshoofdpijn kunnen met pijnstillers behandeld worden. Het gebruik van pijnstillers moet ook hierbij beperkt worden tot maximum 10 dagen per maand om hoofdpijn door overgebruik te voorkomen.

Als de hoofdpijn te frequent voorkomt, kan een onderhoudsbehandeling gestart worden.

De eerste keuze behandeling is behandeling bij de kinesist met relaxatie-oefeningen en eventueel stressmanagement. als dit onvoldoende helpt, kan medicatie nuttig zijn. Dit wordt op de consultatie besproken.

Trigeminus neuralgie is een pijn die voorkomt in het gebied van de ‘nervus trigeminus’ in het gelaat. Het gaat om een hevige pijn die in korte aanvallen van enkele seconden voorkomt. Dit wordt meestal vergeleken met een ‘elektrische’, ‘schietende’ of ‘stekende’ pijn. Deze pijnscheuten komen ook aan 1 zijde van het gelaat voor en kunnen worden uitgelokt door bv. aanraking, kauwen, tocht …

In de eerste plaats wordt altijd een medicamenteuze behandeling gestart. Als dit onvoldoende helpt, zijn er nog andere behandelingsopties (operatief of via de pijnkliniek). Hiervoor hebben we een nauwe samenwerking met de dienst Neurochirurgie en de pijnkliniek.

Een mogelijke oorzaak van deze pijn is een druk van een bloedvat op de zenuw ter hoogte van de hersenstam. Daarom wordt altijd een NMR van de hersenen verricht. Als dit aanwezig is, kan een operatieve behandeling helpen. Zoniet, word je verwezen naar de pijnkliniek als de medicatie onvoldoende helpt.

Bij vermoeden van trigeminus neuralgie kan door de huisarts zelf een dringende raadpleging worden gevraagd via het secretariaat Neurologie op 050 45 23 70 (met hierbij de vermelding van vermoeden van trigeminus neuralgie).