Jicht

Jicht is een van de meest voorkomende reumatische aandoeningen. Jicht ontstaat door een teveel aan urinezuur (hyperuricemie), waardoor er zich naaldvormige urinezuurkristallen vormen die ontstekingen zullen veroorzaken van de gewrichten en andere weefsels. Jicht komt vaker voor bij mannen en komt frequenter voor op oudere leeftijd. De ziekte komt bij vrouwen bijna nooit voor de menopauze voor of bij mannen voor de puberteit.

Hoe ontstaat een teveel aan urinezuur?

Urinezuur is van nature in het lichaam aanwezig en is het resultaat van de afbraak van eiwitten, zoals DNA. Urinezuur is sterk aanwezig in sommige voedingsstoffen, zoals vlees, vooral orgaanvlees, schaaldieren en alcohol. Ook kunnen bepaalde ziekten, zoals psoriasis, obesitas, kanker of verminderde nierfunctie, zorgen voor een verhoging van het urinezuur, evenals bepaalde geneesmiddelen, zoals diuretica (plaspillen).

Een acute jichtopstoot gaat gepaard met ernstige pijn, zwelling, warmte en roodverkleuring van het gewricht. Een eerste opstoot doet zich meestal voor ter hoogte van de grote teen. Als je eenmaal een jichtaanval hebt gehad, is de kans op herhaling groot. Vaak zal het aantal aanvallen zelfs geleidelijk toenemen. Naarmate dit gebeurt, duren de aanvallen langer en is de kans groot dat er meerdere gewrichten bij betrokken zijn.

Pijn bij een jichtopstoot

De pijn tijdens een jichtopstoot kan extreem zijn, waardoor soms een laken over het lichaam zelfs niet meer wordt verdragen. De pijn en zwelling zijn het hevigst bij het begin van de opstoot. De klachten zijn na 12 tot 24 uur op hun hoogtepunt. Na enkele dagen, meestal een tot drie weken, verdwijnen de klachten spontaan. Na verloop van tijd worden de opstoten ernstiger, met meerdere gewrichten die betrokken zijn en soms ontwikkeling van koorts. De tijd tussen de opstoten verkort ook.

Chronische jicht

Personen die frequent jichtaanvallen doormaken en aanhoudend verhoogd urinezuur in het bloed hebben, kunnen een chronische vorm ontwikkelen waarbij er zodanig veel urinezuurkristallen neerslaan dat er jichtknobbels (tophi) ontstaan in gewrichten, slijmbeurzen, kraakbeen of onderhuids. Langdurige of frequente jichtopstoten kunnen onherstelbare schade aan de gewrichten veroorzaken.

Om vast te stellen of je jicht hebt, doen we de volgende onderzoeken:

Bloedonderzoek

Een te hoog urinezuur in het bloed (hyperuricemie) is een klassiek kenmerk van jicht. Een groot deel van de mensen met een verhoogde urinezuurconcentratie zal echter nooit jicht ontwikkelen. Tijdens een jichtaanval kan het urinezuur ook verlagen, waardoor bloedonderzoek een normale concentratie van urinezuur kan vertonen tijdens een acute opstoot van jicht. Daarom moet ook na de aanval het urinezuur worden gemeten. Het bloed wordt ook getest op de kenmerken van ontsteking en het aantal witte bloedcellen (dit kan stijgen tijdens een acute aanval). Ook wordt vaak de nierfunctie gecontroleerd om te controleren op eventuele schade aan de nieren.

Gewrichtspunctie

Wanneer de jichtaanval zich manifesteert ter hoogte van een groter gewricht, zoals de knie of de elleboog, kan je arts dit gewricht aanprikken om een staal van het gewrichtsvocht te verkrijgen. Als dit gewrichtsvocht de typische urinezuurkristallen bevat, bevestigt dit de diagnose van jicht met zekerheid.

Bij een acute aanval

• Gun het ontstoken gewricht voldoende rust.
• Koel het gewricht met ijs: wrijf zachtjes bewegend met ijs over het gewricht of wikkel het ijs in een handdoek. Zorg dat je het ijs nooit rechtstreeks op de huid laat rusten; dan kan je vrieswonden oplopen.

Medicijnen bij een aanval

Bij een jichtaanval kunnen de volgende medicijnen ingezet worden:

• Ontstekingsremmers (NSAID) werken pijnstillend en ontstekingswerend. Het beste is om zo vroeg mogelijk te starten met een voldoende hoge dosis. Deze middelen worden afgeraden bij nier- of leverproblemen, bij een gevoeligheid voor het ontwikkelen van maagzweren of bij een allergie voor deze medicijnen.
• Colchicine helpt heel goed bij vroegtijdige inname. Eventuele bijwerkingen zijn diarree, misselijkheid en overgeven. Het geeft geen aanleiding tot maagzweren.
• Corticosteroïden (cortisone) werken ontstekingsremmend en worden vaak ingezet bij patiënten die meerdere aangetaste gewrichten hebben of patiënten die geen NSAIDs en colchicine mogen innemen.
• Corticosteroïden kunnen soms ook rechtsreeks in het gewricht worden geïnjecteerd.

Levensstijl aanpassen

Ook een aanpassing van de levensstijl kan de kans op plotse jichtaanvallen verminderen:

• Bij mensen met overgewicht kan gewichtsverlies helpen.
• Inname van rood vlees en zeevruchten verminderen.
• Inname van alcohol, zoals wijn, bier en sterke drank beperken.
• Eventuele aanpassing van medicatie.

Medicijnen op regelmatige basis

Wie regelmatig jichtaanvallen heeft, of zeer ernstige jichtaanvallen heeft, kan medicijnen voorgeschreven krijgen. Deze geneesmiddelen kunnen het urinezuur in het bloed verlagen en de aanvallen voorkomen. Wanneer deze behandeling wordt gestart, kan dit soms jichtaanvallen uitlokken doordat de kristallen vrijkomen. Om dit te voorkomen wordt meestal tijdelijk ook een ontstekingsremmer of colchicine gegeven.

Jicht wordt behandeld door de dienst Reumatologie.