De kerstman komt dit jaar opvallend vroeg én in het oranje. Voor nierkanker geldt namelijk hetzelfde als voor kerstcadeaus: op tijd zijn maakt een wereld van verschil. Daarom ruilt de kerstman zijn vertrouwde rode outfit tijdelijk voor oranje, de internationale kleur van nierkanker.
Met deze opvallende actie vragen onze medewerkers en urologen aandacht voor het belang van vroege opsporing. Want nierkanker veroorzaakt vaak lange tijd geen klachten, terwijl een tijdige diagnose de behandelingsmogelijkheden en vooruitzichten aanzienlijk kan verbeteren.
Wat is nierkanker?
Nierkanker is een kwaadaardige aandoening waarbij cellen in de nier ongecontroleerd beginnen te groeien. Bij volwassenen is het niercelcarcinoom (renaal celcarcinoom) veruit de meest voorkomende vorm. Deze tumor ontstaat meestal in de kleine nierbuisjes die een belangrijke rol spelen bij het filteren van het bloed en de vorming van urine.
Nierkanker is niet hetzelfde als kanker van het nierbekken of de urineleider. Hoewel deze tumoren zich dicht bij elkaar bevinden, ontstaan ze uit andere cellen en worden ze ook anders behandeld.
Wat doen je nieren?
De meeste mensen hebben 2 nieren: links en rechts achteraan in de buik. Ze filteren het bloed en verwijderen afvalstoffen en overtollig vocht via de urine. Daarnaast spelen ze een rol bij onder andere de regeling van de bloeddruk, de aanmaak van rode bloedcellen en het evenwicht van zouten en mineralen in je lichaam.
Je kan doorgaans goed functioneren met 1 gezonde nier. Dat is belangrijk bij de behandeling van nierkanker. Indien mogelijk proberen we niet alleen de tumor te behandelen, maar ook zoveel mogelijk gezond nierweefsel te behouden.
Nierkanker geeft vaak lange tijd geen klachten
Een kleine niertumor veroorzaakt meestal geen pijn of andere duidelijke klachten. Veel niertumoren worden daarom toevallig ontdekt tijdens een echografie, CT-scan of MRI die om een andere reden wordt uitgevoerd. Volgens de Europese richtlijnen wordt ongeveer 60 % van de niercelcarcinomen op die manier toevallig vastgesteld. Bij kleine tumoren is dat aandeel nog groter.
Dat je geen klachten hebt, betekent dus niet noodzakelijk dat er geen niertumor aanwezig kan zijn. Omgekeerd betekenen onderstaande symptomen zeker niet automatisch dat iemand nierkanker heeft. Ze kunnen ook voorkomen bij veel vaker voorkomende en goedaardige aandoeningen.
Wat zijn de alarmsignalen van nierkanker?
Een aantal klachten verdient verder onderzoek. Het belangrijkste alarmsignaal is bloed in de urine (hematurie). De urine kan roze, rood of bruin verkleuren, maar soms is de hoeveelheid bloed zo klein dat ze alleen bij urineonderzoek wordt ontdekt.
Neem zeker contact op met een arts bij:
- Zichtbaar bloed in de urine, ook wanneer dit slechts één keer voorkomt of vanzelf weer verdwijnt.
- Aanhoudende pijn in de zij of flank zonder duidelijke verklaring.
- Een voelbare zwelling of massa in de buik of flank.
- Onverklaarbaar gewichtsverlies of verminderde eetlust.
- Aanhoudende vermoeidheid of bloedarmoede zonder duidelijke oorzaak.
- Aanhoudende koorts zonder duidelijke infectie.
Bij verder gevorderde ziekte kunnen soms klachten ontstaan door uitzaaiingen, zoals aanhoudende botpijn of een langdurige hoest.
De vroegere 'klassieke' combinatie van bloed in de urine, flankpijn en een voelbare massa komt tegenwoordig maar zelden voor. Volgens gegevens opgenomen in de Europese richtlijn wordt deze combinatie bij minder dan 1 % van de patiënten gezien. Wachten tot alle 3 de symptomen aanwezig zijn, is dus zeker niet aangewezen.
Wie heeft een verhoogd risico op nierkanker?
Nierkanker kan bij iedereen voorkomen. Het risico neemt toe met de leeftijd en de aandoening komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Daarnaast zijn verschillende risicofactoren bekend.
Roken is een belangrijke vermijdbare risicofactor. Ook overgewicht en hoge bloeddruk worden in verband gebracht met een verhoogd risico op nierkanker. Bij een kleine minderheid speelt erfelijke aanleg een rol. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer nierkanker op jonge leeftijd voorkomt, meerdere tumoren in beide nieren aanwezig zijn of nierkanker bij verschillende familieleden voorkomt.
Als je 1 of meerdere risicofactoren hebt, betekent dat uiteraard niet dat je nierkanker zal krijgen. Ook mensen zonder bekende risicofactor kunnen de ziekte ontwikkelen.
Hoe wordt nierkanker vastgesteld?
Wanneer er een vermoeden bestaat van een afwijking in de nier, kan de uroloog verschillende onderzoeken uitvoeren. Vaak wordt een niertumor voor het eerst gezien op een echografie. Voor een nauwkeuriger beeld is meestal een CT-scan met contrastmiddel aangewezen. In bepaalde situaties wordt een MRI uitgevoerd.
Met deze beeldvorming kunnen we onder meer beoordelen:
- Hoe groot de tumor is.
- Waar hij zich precies in de nier bevindt.
- Of de tumor beperkt blijft tot de nier.
- Of omliggende weefsels, bloedvaten of lymfeklieren betrokken zijn.
- Of er aanwijzingen zijn voor uitzaaiingen.
Daarnaast worden meestal bloed- en urineonderzoeken uitgevoerd. Niet elke niertumor hoeft vóór een operatie met een biopsie te worden aangeprikt. Of een nierbiopsie nuttig is, hangt af van de kenmerken van de tumor en van de behandeling die wordt overwogen.
Niet elke niertumor is kwaadaardig
Een massa in de nier betekent niet automatisch kanker. Er bestaan ook goedaardige niertumoren. Met moderne beeldvorming kunnen we vaak goed inschatten om welk type afwijking het gaat, maar soms kan pas na onderzoek van tumorweefsel met zekerheid worden bepaald of een gezwel goed- of kwaadaardig is.
Welke behandelingen zijn mogelijk?
De behandeling wordt individueel bepaald. Daarbij kijken we onder andere naar:
- De grootte en ligging van de tumor.
- Eventuele uitbreiding buiten de nier.
- De functie van beide nieren.
- Leeftijd.
- De algemene gezondheidstoestand van de patiënt.
Wanneer nierkanker beperkt is tot de nier, is een operatie vaak de belangrijkste behandeling. Waar dat technisch en medisch verantwoord is, kan een partiële nefrectomie worden uitgevoerd: alleen de tumor en een kleine rand gezond weefsel worden verwijderd, terwijl de rest van de nier behouden blijft.
Bij grotere of complex gelegen tumoren kan het nodig zijn de volledige nier te verwijderen. Dat noemen we een radicale nefrectomie.
Bij geselecteerde patiënten en tumoren zijn ook andere mogelijkheden beschikbaar. Een kleine niertumor kan in bepaalde omstandigheden nauwgezet worden opgevolgd zonder onmiddellijk te behandelen (actieve opvolging of active surveillance). Bij andere patiënten kan een lokale behandeling waarbij de tumor wordt vernietigd, bijvoorbeeld door middel van ablatie, worden overwogen. De Europese patiënteninformatie vermeldt daarnaast stereotactische radiotherapie (SBRT) als mogelijke optie voor geselecteerde patiënten.
Wanneer nierkanker zich heeft uitgezaaid, zijn er verschillende systemische behandelingen beschikbaar, waaronder immunotherapie en doelgerichte geneesmiddelen. De keuze voor een behandeling gebeurt dan in functie van het type tumor, hoe uitgebreid de ziekte is en de algemene toestand van de patiënt.
Vooruitzichten bij nierkanker
De prognose wordt door veel factoren beïnvloed. Het overlevingspercentage na 5 jaar is 85 % of hoger bij patiënten bij wie de tumor tot de nier beperkt is gebleven. Als de tumor in de nierader en de onderste holle ader is ingegroeid, maar nog niet is uitgezaaid, ligt het overlevingspercentage na 5 jaar tussen 35 en 60 %. Wanneer nierkanker is uitgezaaid, is het overlevingspercentage na 5 jaar slechts 10 %.
Tegelijk evolueert de behandeling van nierkanker voortdurend. De Europese richtlijnen voor niercelcarcinoom worden regelmatig aangepast aan nieuwe wetenschappelijke inzichten. Ook de editie van 2026 bevat updates in diagnostiek, chirurgie, alternatieven voor chirurgie en de behandeling van gevorderde ziekte.
Bloed in de urine? Laat het onderzoeken
Zichtbaar bloed in de urine is altijd een reden om medisch advies te vragen, ook wanneer het niet pijnlijk is, maar 1 keer voorkomt of nadien weer verdwijnt. In veel gevallen heeft bloedverlies een andere oorzaak dan kanker, zoals een urineweginfectie of een steen, maar verder onderzoek is belangrijk om een ernstige oorzaak uit te sluiten.
Heb je klachten, werd bij een onderzoek toevallig een afwijking van de nier vastgesteld of heeft je huisarts je doorverwezen? Binnen onze dienst Urologie kan verder urologisch onderzoek gebeuren en wordt, wanneer nodig, samen met u een behandelplan op maat opgesteld.
Vroegtijdige opsporing blijft in de oncologie altijd belangrijk en zal de genezingskansen vergroten. Laat je daarover correct en professioneel informeren, want deze kennis kan je leven redden!
